Mercanlarınızı Besleyin -1-

MERCANLARINIZI BESLEYÝN

Yazan: Tim Wijgerde, M.Sc
Çeviren: Cenk Aslan


Ýlk resif kaþifleri tropik sularýn içine baktýklarýnda dipte yetiþen renkli þeyler gördüler, bu gördüklerinin sualtý çiçekleri ve çalýlarý
olduklarýný zannetiler. Sonraki çalýþmalarda bir çok mercanýn sert iskeletlerinin olduðu ortaya çýktý, ve bu garip nesnelerin bitki mi yoksa mineral mi olduklarý yýllarca tartýþýldý.

Deniz biyolojisinin ilk günlerinde bu mercanlarýn besinden yoksun çok berrak sularda geliþiyor olmasý büyük bir çeliþki yarattý. 1881 yýlýnda zooxanthellae nin keþfi ile bu gizem çözülmeye baþladý. Mercanlar ile ilgili yapýlan çalýþmalar, sert mercanlarýn mineralize iskeletlerindeki doku katmanlarýnda ve poliplerinde milyonlarca microskobik zooxanthellae hücrelerinin geliþtiði, karmaþýk bir ortak yaþam (simbiotik) olduðu ortaya çýktý. Güneþ, fotosentetik zooxanthellae leri besliyor, zooxanthellae de mercaný besliyordu, bu da karbonatlý iskeletlerin ve muhteþem resiflerin geliþmesini saðlýyordu.

Bununla birlikte, mercanlarýn kendilerini beslemeyi nasýl yönettiði tartýþmasý yýllarca sürünce hikayenin o kadar da basit olmadýðýný ortaya çýktý. Akvaryumda mercan yetiþtirmeye çalýþan bizler için, enerji ihtiyaçlarýný en iyi þekilde nasýl karþýlayacaðýmýzý bilmek bir çok cevabý olan hayati bir sorudur. Bazýlarý hala, simbiotik zooxanthellae si bulunan mercanlarýn akvaryum ortamýnda uygun ýþýklandýrma dýþýnda baþka birþeye ihtiyaçý olmadýðýný iddia etmektedir. Maksimum mercan renklenmesi ve saðlýðý için uygun aydýnlatmanýn bulunmasý uzunca bir süre resif akvaryumu hobisini meþkul etti; bugün ise 10 yýl önce hayal edemeyeceðimiz aydýnlatma seçenekleri mevcut.

Hobiciler mercanlarýn günlük enerjilerinin karþýlanmasý için çeþitli yöntemler hakkýnda tartýþmalarýna raðmen, deniz bilimciler mercanlarýn gerçekte neler tükettikleri konusunda görüþ birliðine ulaþmaya çok yakýnlar. Bir mercanýn beslenme biçimi kabaca 3 ana kategori altýnda toplanabilir; her birinin ne kadar önemli rol oynadýðýnýn sýralamasý ilgili türe göre deðiþir.

Bu kategoriler;
1- Simbiyotik algler tarafýndan sentezlenen fotosentetik ürünler
2- Plankton ve akýntýda sürüklenen organic atýk parçacýklarý
3- Çözülmüþ besin maddeleri

Bu besin kaynaklarýna ve bunlara baðlý mercan guruplarýna daha yakýndan bakalým. Saðlýklý mercan bakmak ve yetiþtirmek isteyenlerin mercanlarýn beslenmesi hakkýnda temel bilgiye sahip olmasý gerekmektedir ve bu ayný zamanda bu muhteþem hayvanlara olan hayranlýðýmýzý güçlendirecektir.

BÝTKÝ MÝ HAYVAN MI?
Ýnsanlar yüzyýllarca mercan adýndaki tanýmadýklarý bu ilginç yaratýklarýn bitki olduklarýný düþündüler. En azýndan yumuþak mercanlarý, çiçek açan çalýlar ve aðaçlar olarak. Bu organizmalarýn gerçekte güneþ enerjisini kullandýklarý ortaya çýktýðýnda teorilerinin doðrulandýðýný düþündüler. Bununla birlikte ileri düzey araþtýrmalar sonunda inkar edilemez gerçek ortaya çýktý: Mercanlar hayvandýr.

Ýlkel sinir, sindirim ve kas sistemlerine sahiptirler. Hücrelerinde, güneþ enerjisini kullanarak besine çevirmeye yarayan hücre içi organeller olan kloroplastlar yoktur ayný zamanda bitkilerde ve mantarlarda, hücre etrafýný saran ve koruyan hücre duvarlarýda yoktur. Buda bizi inkar edilemez bir sonuça götürüyor: mercanlar hayvandýr, ve tüm bu hayvanlar hayatta kalabilmek için beslenmek zorundadýr.

OTOTROFÝ VE HETEROTROFÝ
Beslenme daha fazla aydýnlatýlmasý gereken geniþ bir kavramdýr. Bitkiler ve hayvanlar hayatta kalabilmek, geliþmek ve üremek için doðal olarak beslenmelidir. Baþlýca farklýlýk, bitkiler beslenmek için gerekli organik monekülleri kendileri üretirken, mercanlar (insanlar gibi) kendileri organik monekülleri sentezleyemedikleri için, kullanýlmaya hazýr olarak dýþarýdan almalarý gerekmektedir. Bitkiler, güneþ ýþýðýný kullanarak organik olmayan karbondioksiti (CO2), karbohidratlar, yað asitleri, gliserol ve amino asitler gibi organik bileþiklere çevirirler. Bu özellik bitkilerin kendi kendilerini besleyebilen anlamýna gelen Ototrofik olarak sýnýflandýrýlýr. Diðer taraftan hayvanlar bu eþsiz özelliðe sahip deðillerdir, organik monekülleri bitkilerden veya diðer hayvanlardan alýrlar. Bu da tüm hayvanlarý Heterotrof yani dýþ beslenen yapar.

Beslenme konusundan bakýldýðýnda mercanlarýn bir çok türü dokularýnýn altýnda bitkilere ev sahipliði yaptýðýndan oldukça özel canlýlardýr. Bu bir çok karýþýklýðýn temelidir. Buradaki bitkiler, aslýnda Symbiodinium sýnýfýndan olan simbiyotik algler olup genel olarak zooxanthellae olarak bilinir. Alglere güneþ enerjisi saðlandýðýnda hem kendileri, hemde ev sahipleri mercanlar için çok becerikli þekilde kullanýrlar. Fotosentez ürünü organik bileþikler üretir ve bir çoðunu mercanýn dokularýna nakil ederler. Mercan, çoðunlukla karbohidrat ve gliserol þeklinde saðlanan bu enerjiyi iskeletinin inþasýnda kullanýr.

Zooxanthellae, mercanýn gastrodermal hücrelerinin içinde bulunur. Mercanlar iki hücresel katmana sahiptir: epidermis olarak bilinen epithelial doku (dýþ katman) ve gastrodermis (iç katman). Doku katmanlarý sadece tek kat hücre kalýnlýðýndadýr ve mesoglea adýnda jel yapýda bir madde ile birbirine yapýþýktýr.

Mercanlar ayný zamanda organik parçacýklar olan plankton ve akýntýda sürüklenen organic atýklar ile beslenir. Sudan çözünmüþ organik (örneðin amino asitler) ve inorganik (örneðin amonyak, üre, nitrat ve fosfat) maddeleri alýrlar. Son kategorideki inorganikler zooxanthellae nin hayatta kalmasý ve büyümesi için temel yapýtaþý olduðundan zooxanthellae tarafýndan kullanýlýr. Sonuç olarak mercanlar hem ototrof hemde heterotrof özelliklere sahip olduklarýndan beslenme þekillerine polytrophic yani çoklu beslenme denir.

Yýllar boyunca bir çok akvaristin görüþü saðlýklý mercan yetiþtirmek için tek baþýna ýþýðýn yeterli olacaðý idi. Ama yukarýdaki bilgilerden de görüleceði üzere plankton gibi diðer besinsel kaynaklarda önemlidir.

PLANKTON: OKYANUSLARDAKÝ YAÞAMIN TEMELÝ
"Plankton" terimi, büyüklüklerine göre çeþitli alt guruplarda kategorize edilmiþ þaþýrtýcý sayýdaki organizmaya verilen ortak ada denir. Terim yunancada "baþýboþ gezen" anlamýna gelen "planktos" kelimesinden türemiþtir. Planktonik organizmalar çok farklý þekil ve büyüklükte olmakta ve micrometre diðer adý ile micron ile ölçülmektedir. 1 mikron 0.000001 metreye eþittir. Aþaðýdaki resim büyüklüklere göre genel olarak kabul edilmiþ olan pico-, nano-, micro- ve mesoplankton guruplarýný göstermektedir.

Bu guruplandýrmalar içinde cyanobacteria, küçük protozoa ve en küçük alg (picoplankton); alg ve orta boy protozoa (nanoplankton); rotiferler gibi mikroskobik kabuklular ve büyük protozoa (microplankton) ve copepodlar (mesoplankton) yer alýr. Balýk ve omurgasýz larvalarýda türlerine göre micro ve mesoplankton olarak sýnýflandýrýlýr. 2 ile 20 mm arasýndaki Kuzey Deniz Krill (Meganyctiphanes norvegica) gibi büyük kabuklular macroplankton olarak kategorilendirilir. Sonuç olarak 20 mm den büyük tüm canlý organizmalar megaplankton olarak sýnýflandýrýlýr. Bu büyük karedes veya küçük bir balýðýn tamamýný iþtahla silip süpüren LPS mercan ile iliþkilidir.

Fitoplankton formlarý, bir çok deniz ekosisteminin temelini oluþturur. Güneþ ýþýðýný kullanarak CO2(Karbondioksit)'i organik bileþiklere çeviren "birincil üreticiler" olarak bilinirler. Daha sonra fitoplanktonlarý tüketen zooplanktonlar diðer büyük hayvanlar tarafýndan yenir. Marin ekosistemler temelde bu þekilde çalýþýr.Cyano bakteriler, algler ve zooxanthellae fotosentetik özellikleri ile deniz yosunu ve mercan kayalýklarý ekosistemlerini destekler. Örneðin zooxanthellae olmadan bugün sert mercanlarýn oluþturduðu ve binlerce canlý için hem yiyecek kaynaðý hemde yaþam yeri olan engin mercan kayalýklarý oluþamazdý.

http://img33.imageshack.us/img33/6281/59700772.jpg

MERCAN BESLENME ÞEKLÝ OLARAK PLANKTON
Mercanlar, diðer bir çok omurgasýz türü gibi içinde bakteri, protozoa, alg ve küçük kabuklularýnda bulunduðu tüm plankton türlerini tüketir. Hatta mercan poliplerinin büyüklükleri ile orantýlý olarak karades ve balýklarýda tüketirler.

-SPS Mercanlar
Bir çok kiþi aksini düþünmesine karþýn Acropora, Montipora ve Stylophora gibi popüler SPS mercan türleri plankton tüketir. Polip çaplarý 1 ile 4 mm arasýnda olmasýna raðmen bazý plankton türlerini tüketmeleri için yeterlidir. Bu türlerin plankton tüketimlerinin çýplak göz ile gözlemlemek çok zordur ve düzgün bir þekilde görebilmek için mikroskop gibi optik aletler gerekmektedir. Stylophora pistillata kolonisi Artemia larvalarýný hýzlýca yakalayarak ve mideye indirir, buda onlarý iyi bir yiyecek kaynaðý yapar. SPS mercanlar, plankton beslenmesinden oldukça fazla fayda saðlarlar, bu konuyu daha ileride detaylýca inceleyeceðiz.

http://img87.imageshack.us/img87/7587/17874805.jpg

-LPS Mercanlar
Mussidae, Trachyphyllidae ve Faviidae ailelerinden LPS mercanlarýn doymak bilmez birer avcý olduklarý yýllardýr akvaristler tarafýndan bilinmektedir. Çünkü organizmalarý avlamalarý çýplak gözle rahatlýkla izlenebilinmektedir. Buda birçok akvaristin kýymetli LPS mercanlarýný pipet ile beslemeye teþfik etmiþtir. Büyük Acanthastrea, Fungia veya Favia kolonileri görülmeye deðer bir þekilde mysid tüketir.

Azooxanthellate (fotosentetik olmayan) türler gibi heterotrof (dýþ beslenen) LPS mercanlarda kendi besinlerini üretemediklerinden diðer bitki ve hayvanlar ile beslenirler. Bu mercanlarda zooxanthellae olmadýðý ve yeteri kadar karbon enerjisi bulamadýklarýndan daha yavaþ geliþirler. Fotosentetik sürecin olmamasý bu canlýlarýn dokularýnda daha düþük pH seviyelerine neden olur, buda kalsifikasyonu kýsýtlar. Büyük planktonlar hatta balýklar bile polipleri geniþleyebilen bu mercanlar için iyi birer avdýr. Rhizotrochus typus 'un pygmy angelfish (pigme melek balýðý) bile yeðebildiði bilinmektedir. Orta büyüklükte polipli ilginç LPS mercanlardan Indo-Pacific Tubastrea spp. ve Akdeniz türü Astroides calycularis iþtahla büyütülmüþ artemia tüketmektedir.

Tubastrea cocinea, akvaryum ortamýnda iyi beslendiðinde aktif olarak ürediði bilinmektedir. Alveopora ve Goniopora bugüne kadar gizemli LPS cinsleri olarak kaldý. Bu cinsten türler bazen ev akvaryumlarýnda geliþme gösterirken çoðunluðu bozulup öldü.Bu mercanlar fotosentetik olsalarda plankton ile ek beslenme yapýlmasý gerektiði görülmektedir. Bu mercanlar için yoðun beslemeden kaynaklanan partiküllerin bulunduðu akvaryumlar ideal þartlarý saðlamaktadýr. Bu mercan poliplerinin mikroskop olmadan parçacýk almalarýnýn farkedilmesi biraz tartýþmalýdýr. Mercanlarýn aðýz kýsmýndaki cilia(kýsa tüy) ve flagella(kamcý) adýndaki organeller yardýmý ile büyük miktarlarda bakteri tükettikleri bilinmektedir. Mikroskobik saç benzeri bu yapýlar dýþ doku üzerinde aðýz, boðaz ve polipin içindeki sindirim boþluðunda bulunur. Cilia ve flagella dalgalanma benzeri bir haret ile polipin içine veya dýþýna doðru su akýntýsý oluþturur. Buda mercana kendisini þiþirme, daha etkili oksijen alýþ veriþi ve farklý boyutlardaki planktonlarý mideye indirme imkaný saðlar.Bu süreç Fungia poliplerinin mysid shrimpleri mideye indirdikleri sýrada gözlenebilinir. LPS mercanlarýn bir çoðu özellikle balýk ve kabuklu içerikli ek besin saðlandýðýnda akvaryum koþullarýnda iyi durumda kalýr.

http://img97.imageshack.us/img97/6678/17870540.jpg

-Yumuþak Mercanlar:Octocorals
Yumuþak mercanlarda plankton tüketir, ve mercan topluluðunun otçullarýný (herbivor) temsil ederler. Neptheidae ailesinden Dendronephthya spp. çok miktarda fitoplanton tükettiði bulunmuþtur. 1990'larda Kýzýl Denizde yürütülen deneylerin sonunda Dendronephthya spp.'nýn kayda deðer miktarlarda fitoplankton tükettikleri ortaya çýkmýþtýr. Aquba körfezi sularýnýn fitoplankton açýsýndan zengin olduðu bulunmuþ ancak içinden büyük octocoral kümelerinin geçirildiði sularda fitoplanktonlarýn hýzla tükendiði gözlemlenmiþtir. Doku analizleride bu canlýlarýn aðýrlýklý olarak fitoplankton ile beslendiklerini göstermiþtir.
Bilim insanlarý anyný zamanda bu canlýlarýn etkin þekilde fitoplankton yakalayabilmelerinin akýntý þiddetine baðýmlý olduklarýný belirlemiþlerdir. Buda bu mercanlarýn etkili bir þekilde plankton yakalayarak beslenebilmeleri için kuvvetli akýntýya baðlý karmaþýk bir yapýlarý olduðunu göstermiþtir.

Bir çok bulgu yumuþak mercanlarýn evrim sürecinde otçulluða adapte olduklarýný göstermektedir. Polip dokungaçlarýnýn pinnula adýndaki tüy benzeri yapýlarý yüzey alanlarýný etkili bir þekilde arttýrýr ve ince bir filtre aðý gibi çalýþýr (Buna iyi bir örnek olarak Xenia spp). D. hemprichi pinnulasýndaki dokungaçlarý arasýndaki 60-80 micronluk geniþlik ona alg gibi oldukça küçük parçalarý sudan filtrelemesine imkan saðlar. Buna ilaveten Alcyonium cinslerinden yumuþak mercanlarda, amylase ve laminarinase gibi bitki sindirimine yarayan enzimler bulunmuþtur. Bir çok scleractinian ailesinin aksine, yumuþak mercanlar sadece küçük olanlarý ve verimsiz nematocysts tüketir. D. hemprichi 'in etkili þekilde zooplankton yemesi mümkün deðildir, bir kaç kez yakalamasýna raðmen av yinede kaçar.

Bütün bu bulgular, Dendronephthya cinslerininde içinde bulunduðu bazý yumuþak mercanlar zooplankton yakalamaya adapte olamamýþlardýr. Bu durum bu hassas canlýlarý idame ettirmek isteyen akvaristler için önemlidir. Fotosentetik bir çok yumuþak mercan türüne kolaylýkla bakýlmasýna raðmen Dendronephthya, Scleronephthya ve Stereonephthya spp. daha ileri düzey akvaristler tarafýndan bakýlmalýdýr. Akvaryumda, yüklü miktarda fitoplankton alamayan veya benzeri ürünleri (Golden Pearls) alamadýklarýnda geliþemezler.


-Gorgonians:Octocorals
Gorgonians (altsýnýf: Octocorallia; sýra: Alcyonacea) yýllar içinde ilginç yapýlarý ve renkleri nedeni ile dekoratif mercanlar arasýnda oldukça popüler oldular. Halen Gorgonians Alcyonacea sýrasý altýnda üç altsýra olarak sýnýflandýrýlmaktadýr: Calcaxonia, Scleraxonia ve Holaxiona. Sert mercanlar ile iliþkileri olmalarýna karþýn vücut yapýlarý oldukça farklýdýr. Ýç kýsýmlarýndaki protein benzeri çubuk koloniye dayanýklýlýk saðlar. Scleraxonia altsýnýfýna ait olan üyelerde dýþ iskeleti oluþturan kalsit (kalsiyum karmonatýn yarý kararlý biçimi veya aragonite benzeri) yapýya takviye saðlar. Akvaristler, Karayip bölgesinde bulunan Atlantik gorgonians, Plexaura ve Plauxaurella spp. türlerinin yetiþtirilmesinde oldukça baþarýlý oldular. Nedeni vücutlarýnda kahverenkli zooxanthellae bulunmasýndandýr. Bununla birlikte daha renkli gorgonians türlerinin uzun süre hayatta tutma çabasý çok daha zor olmuþtur. Bunlara örnek Endonezya-Pasifik Menella spp. ve Atlantik Swiftia spp. Bu gorgonians türleri yoðun miktarda rotifer (Brachionus plicatilis) and Artemia gibi zooplankton ile beslenme gerektirir. Bu mercanlar Cyclop Eeze gibi küçük copepodlarý besin olarak tüketebilir. Burada kilit nokta gündüz ve gece boyunca onlarý küçük porsiyonlar ile sürekli beslemektir.

Bir çok hobicinin yaptýðý gibi günde bir veya iki kez dökme besleme istenmeyen bir durumdur. Canlý plankton ile birlikte yeteri kadar küçük boyutta kuru yemde takviye olacaktýr. 5 mikrondan 1.000 mikrona kadar farklý boyutlarý bulunan Golden Pearls, bu ilginç gorgonians için yiyecek uygun bir kaynak olmuþtur. Karides endüstrisi için tasarlanan Golden Pearls (Altýn Ýnci) zamanlamalý besleyici kullanýlarak verilebilecek kuru bir besindir. Bu yöntem mercanlarý bakýmý için harcanacak zamaný ve eforu oldukça azaltmaktadýr. Hollanda'da yapýlan deneylerde 24 saatte toplam 12 kez az miktarda otomatik yemleme makinasý ile (þu anda yaklaþýk 2 yýl) Menella spp. ve Swiftia spp. türlerinin baþarý ile hayatta kalmalarý saðlandý.

Sonuç olarak, bugün piyasada bulunan renkli gorgonians, akvaristler tarafýnda plankton ya da türev ile sürekli besleme ile yeterince uzun canlý tutulabilir. Cyclop Eeze (800-boyutta, üretici göre 1200µm) gibi ticari ürünler büyük polipli gorgonians türleri için ilginç bir besin seçeneði olabilir.

http://img822.imageshack.us/img822/2001/55640106.jpg

http://img46.imageshack.us/img46/361/90594909.jpg