Her çeþit biyolojik filtre malzemesi "nitrifikasyon" reaksiyonuna hizmet eder: Baþka bir deyiþle tankýnýza amonyak, amonyum, nitrit'i (NO2) parçalayarak (aerobik reaksiyon) nitrat'a (NO3) dönüþtürür.

Tankýnýzda NO3 mevcudiyeti ve/veya yükselmesine neden olur. Siporax??

- What???

Bu soruyu en kýsa zamanda yanýtlayacaðým:

"Siporax ve benzeri biyolojik filtre malzemeleri ne iþtir?"

ve aslýna bakarsanýz, çok þaþýrýyorum: inatla iniþte çekmeceli kuleler, içlerine bio-ball ve/veya sünger ve/veya elyaf koymalar: Acaba geriye mi gidiyoruz??

Bu arada asetat ve sirke dozlamak konusunda “yeniden” alevlenen kimi tartýþmalar, makaleler 2010 yýllarýnda tekrar gündeme gelmedi deðil: Ýngilizce bilenler göreceklerdir, sirke diðer tüm organic karbon dozlamalarýna avantajlarýyla ortaya konuyor (?) ve açýkça kullanýmý teþvik ediliyor. Ancak kimi mükemmel akvaryumlarýn bu yüzden çöküþleri nedense göz ardý ediliyor:

Kimi zaman fiyatý nedeniyle, kimi zaman özellikle anaerob bakterileri teþvik ettiðinden ve kalkwasser gibi çok yüksek pH’sý olan bir sývýya katýlarak “asit” etkisinin giderilmesi sirkeyi öne çýkardý. Ancak 7 yýl önceki tartýþmaya olumlu yanýtlar gelmedi. Neyse, bu konuyu “votka yöntemi” altýnda konuþmak bence daha doðru.

Sorumuza dönelim: Ben mi ne yaparým? Ne yapýyorum??

Muhtemelen “iyi” bir bakteri kültürü/enzim dozlayarak (þüphesiz iyi bir skimmer, iyi bir dalga/devri-daim mekaniði, iyi bir aydýnlatma –aydýnlatma: ýþýk penetrasyonu mercan renklenmesinin temel ögesi- ) her 2 organik atýðýn kendiliðinden indirgenmesini sabýrla beklerim, kuþkusuz haftada 1 kez % 10 su deðiþtirerek….

- Aferin be usta!!
- Gene ne oldu?
- Biz ne satacaðýz þimdi?.. Sakýn “votka” filan deme.. Onu dedin zaten..
- Evet.. Daha kötüsü aktif karbon bile dozlayabileceðin votka / NO3/ PO4 ve benzeri hiçbirini ama hiçbirini tutma kapasitesine sahip deðil!!
- Nasýl yani? Votka, sirkeyi veya þekeri ya da nitrat veya fosfatý sudan geri alamýyor muyuz?
- Çok zor.. Hepsi ancak bakteriyolojik yöntemlerle sudan giderilebilir. Bu da olayýn bir baþka negative yönü..
- Peki ne yapacaðýz?
- Bence sabýrla bekle…
- Oldu mu þimdi?????

Sanýyorum Redfield Oraný konusunda söylenebileceklerim bu kadar. Çok daha fazlasýný, çok daha bilimsel makaleleri sizlerle paylaþabilirim ama biliyorum, herkes kýsa sürede, mümkünse “çok kýsa” sürede mükemmel akvaryumlar oluþturmak istiyor.

Tuhaf olan az ile de yetinmiyoruz. Sözgelimi renkler çok iyi gidiyorsa neden hýzlý büyümüyorlar, diye soruyoruz. Tam tersi çok hýzlý bir büyüme yakalanýyor (evet, bu mümkün..) ama renkler kayboluyor. Nedense bir acele, bir hýrs içerisindeyiz. Oysa bu hobi istikrar ve sabýr temelinde ilerleyen bir hobi. Bu gözardý ediliyor.

Bir de hatalarýmýzdan ders almýyoruz. Bir yanlýþlýk ýsrar ve inatla sürdürülüyor: Kimi zaman ticari gerekçelerle kimi zaman inançla o hatayý teþvik ediyor ve dahasý diðer hobicilere tavsiye etmeye kadar vardýrýyoruz.

Kendi doðrularýmýza inanýyor, her yerde savunuyoruz. Oysa bilimin temelinde kuþku yatar. Sorgulamak gerekir: “Ben bunu dozluyorum, ama doðru mu yapýyorum?” veya “Bu yöntemi kullanýyorum ama iþe yarayacak mý?” gibi sorular hemen hiç sorulmuyor.

Uzatmayalým, meraklýsý için kimi linkler aþaðýda yer alýyor. Umarým keyifle okursunuz:

Önce aþaðýda yer alan sitede oraný düzeltmeniz için hesap makinesinin de yer aldýðýný görecek ve belki de þaþýrmayacaksýnýz, çünkü bu makale Redfiled Oraný denildiðinde en çok týklanan makale.. Hesapta algsiz bir akvaryumun sýrlarý veriliyor ve tüm karmaþa buradan baþlýyor:

http://buddendo.home.xs4all.nl/aquar...dfield_eng.htm

Tabii ki reefcentral: http://www.reefcentral.com/forums/sh...php?p=19662867

Gelelim þahsen yararlandýðým ve yazým esnasýnda paylaþamadýðým diðer makalelere:

1- http://www.chronos.msu.ru/EREPORTS/l...e_nitrogen.htm
2- http://en.academic.ru/dic.nsf/enwiki/2008359
3- http://ic.ucsc.edu/~kudela/OS130/Rea...JPhyc_2000.pdf
4- http://epic.awi.de/512/1/Bur1999b.pdf
5- http://onlinelibrary.wiley.com/doi/1...omisedMessage=

Þeker ve türevleri ise bambaþka bir sorun: Mercanlar her tür þekeri kullandýklarýndan renklerin koyulaþmasý/kararmasý neredeyse kaçýnýlmaz. Oysa methanol ve/veya ethanol (votka) marcanlar tarafýndan kullanýlmýyor ve bunu biliyoruz. Buna karþýlýk asetat (asetik asit: sirke) ayný þekilde marcanlarýn “yað asitleri” kapsamýnda tükettiði biliniyor. Herþey bir kenara sadece bu nedenle tek baþýna “votka” þeker ve/veya sirkeye karþý öne çýkýyor.

Metanol hem insan hem de mercanlar için toksik olduðunudan etanol (votka) tercih edilmesinin de gerekçesi bu. Herþey bir kenara bu Habib Sekha (Salifert) ürettiði All in One (kalsiyum asetat) tezini de yýkýyor. (Jörg Kokott. Meraklsýnýa 7 yýl önceki tartýþma için:

http://www.reefcentral.com/forums/sh...d.php?t=444287


- Usta bu 7 yýl öncesi senin 7 öncesi dediðin mi?
- Aynen.. ama tuhaf olan Randy-Holmes: Tartýþmada “aktif” görünmesine karþýlýk, bugün bile sirke dozluyor. Ama kalkwasser ile buharlaþan suyun tamamlanmasýnda.. Kullanýyor mu?? Kullanýyor!!



Daha fazlasý?

Evet, ben hiçbir þekilde tanka NO3 ve/veya PO4 türevi dozlamam: Çünkü her 2’sini de dozlamanýn hiçbir anlamý yok. Sirke ve/veya þeker ? Evet Randy-Homes-Farley kalkwasser içerisinde bugün bile sirke dozluyor: Ama bence yanlýþ. Þeker tamamen saçmalýk.

(Bu arada çok merak ediliyor, biliyorum: Bu yüzden VSV, yani Votka/Þeker/Sirke yöntemini de “votka” baþlýðý altýnda vereceðim. Tavsiye eder miyim? Hayýr! Uzak durun!!)

Sonuç: Akvaryumda yüksek NO3 ve PO4 okuyorsanýz, tavsiyem “votka” yöntemini baþtan okuyun, neden olmasýn, düþünebilirsiniz.

Ben mi ne yaparým?

- Devam edeceðim.. (Bu arada Ýngilizce açýklamalarýn tamamýný Türkçe'ye çevirecek zaman bulamadýðým için anlayýþýnýzý bekliyorum..)

a) Cytochrome (nitrate reductase): Cytochromes genel olarak, membrane baðlý hemeproteinler olup “heme” gruplarý içerir (Hemeproteins probably evolved to incorporate the iron (Fe) atom contained within the protoporphyrin IX ring of heme into proteins. As it makes hemeproteins responsive to molecules that can bind divalent iron (Fe), this strategy has been maintained throughout evolution as it plays crucial physiological functions. Oxygen (O2) nitric oxide (NO), carbon monoxide (CO) and hydrogen sulfide (H2S) binds to the iron atom in heme proteins.

Bu yüzden akvaryumalara Fe dozlamak gerekir..: ve öncelikle elektron taþýnmasýyla ATP (Adenosine triphosphate, coenzyme tüm bilinen organizmalarda enerji kuryesi olarak kullanýlýr) oluþumunda sorumludurlar. Monomerik proteinler veya redoks reaksiyonlarýný katalize eden daha büyük enzimatik komplekslerin yan ürünleri olarak bulunurlar.

b) Hydrazine: Hydrazine (also called diazane) is an inorganic compound with the formula N2H4. Hydrazine has basic (alkali) chemical properties comparable to those of ammonia:
N2H4 + H2O → [N2H5]+ + OH−


Buradan 2 sonuç çýkýyor:

1) NO3 indirgeyen bakteriler ortamda ihtiyaçlarý kadar cytochrome (ve ferredoxin) bulduklarýnda anaerob ortamda denitrifikasyonu gerçekleþtiriyor. Burada Fe eser miktarda da olsa önemli rol oynuyor.
2) Ýþlem sýrasýnda ortamda hydrazine olduðunda nitrojen yeniden ammonia formuna dönüþüyor. Bkz. ilk resim..

Dolayýsýyla, bakterileri hýzlandýrmak için yapýlan dozlama sonuçta tarafýmýza ammonia olarak da dönebilir.


- Usta, bu kadar bilim yeter… Ne yapalým?
- Ben dozladým ve istersen sonuçlarýný anlatayým?
- Lütfen…

Tuhaf olan suya C (karbon: votka (ethanol) ve/veya sirke ve/veya þeker) dozlamasý yapýldýðýnda kalsifikasyon oranýn düþmesi: Çünkü bakterilerin olaðandýþý çoðalmasý suda oksijen ihtiyacýný arttýrýyor ve böylelikle fazla C kaynaðý algþlr tarafýndan kullanýlmaya baþlýyor. Ayný durum N (NO3) ve P (PO4) için de geçerli. Dozladýðýnýz NO3 ve/veya PO4 size alg olarak geri dönüyor.

Bu bir çeþit dengedeki sistemi “zorlamak” olarak özetlenebilir:Uyguladýðýnýz doz, size “alg” olarak geri dönecek, býrakýn “büyüme” ve “renklenme” tersine “fren” ve “kararma” olarak geri dönecek. Ben bunu yaþadým..

Buradan da görülebileceði gibi çok farklý 2 grup bakteriden söz etmekle birlikte her 2 grup da birbirlerinin ortamlarýnda “aktif” olabiliyorlar ve bunu önceki sayfalarda anlattým. Yalnýz ola ki dikkatinizi çekti: Bakteri gruplarýnýn oldukça “tehlikeli” olmasýna karþýlýk birkaç sözcük sýkça geçiyor:

2- Ancak bir diðer þema daha var..(Evet 10-12 yýl önce “tarayýcý” oldukça pahalý bir cihazdý ve elle çizmek zorunda kaldýðýmý hatýrlýyorum…)





Burada “E” harfine dikkat çekmek istiyorum. Bu salgý ve dýþkýyý veren canlý balýk- percula’nýn yanýsýra NH4, NO2 ve NO3 özümsüyor/sindiriyor (assimilation) görünüyor: Doðru! Çünkü o bir bitki!!


3- O zaman NO3 dozlamanýn baþka bir nedeni olmalý: Bence NO3 dozlamanýn bir tek nedeni olabilir: Ne Redfiled oraný, ne kalsifikasyon ne de renklenme: Bir bakteri besini olarak düþünülebilir. Böylelikle ortamda mevcut bakterilerin daha hýzlý çalýþmalarý, düþünülebilir. Yalnýz dikkat: Ayný mantýk PO4 için geçerli olamaz çünkü fosfat indirgeyen bakteri ýrklarý (Bacillus sp. Pseudomonas sp ve Enterobacter) ile NO3 indirgeyen gruplar birbirlerinden çok farklý yapýya sahip.

1- Kalsfikasyonda katalizör olarak rol oynayarak büyümeyi hýzlandýrsýn.Aþaðýda nitrifilkasyon ve denitrifikasyon þemasý yer alýyor..



Burada görebileceðiniz gibi suya dozlanan nitrat “denitrifikasyon” süreci sonrasý N2 (azot) gazýna dönüþtürülüyor. Mercanlar tarafýndan kullanýlmýyor. Mercanlar kalsifikasyon þemasýnda da görülebileceði gibi (bkz. Mercan Ölümleri) gastrodermis bölgesinde fotosentez yan ürünü olarak (CH2O + O2), yani þeker üreterk kendi ihtiyaçlarý olan enerjiyi kullanýyorlar. Kalsifikasyonun herhangi bir noktasýnda NO3 ve/veya PO4 arýyorsak çok büyük bir yanýlgýya düþeriz. Her ikisi de atýk ürün olarak deðerlendirilebilir.

- Usta, bak “þeker” var reaksiyonda, ne iþ?
- Mümkün olduðunca ekonomik bir karbon kaynaðý yaratalým istedim..
- Süper deðil mi?
- Þaka mý yapýyorsun? Söz konusu olan CH2O yani “glycome” ve en kestirmeden hücre içerinde yer alan tüm karbonhidratlar, diyebiliriz ve doðadaki en kompleks oluþum: okursan..

http://en.wikipedia.org/wiki/Glycome

En önemli konuya geldik: “Dozlama için kendimi feda edebilirim. Gerçi neden dozlayacaðýmý da bilmemekteyim. Deðiþiklik nasýl olacak kýsmý ilgimi çekiyor sanýrým..”

Ben de bu meraký yaþadým. Yukarýda da aktardýðým gibi, bundan yaklaþýk 7 yýl önce. Ayný gerekçeler karþýmda duruyordu: Renklenme ve büyüme.

Hatýrlarsanýz, “mercan ölümleri” konu baþlýðý altýnda bazý tespitlerde bulundum:

“Tuhaf olan mercan metabolizmasýnýn atýklarýnýn ammonium ve inorganik fosfat olarak üretilmesi. Bir diðer atýk ürün ise CO2. Bu CO2 de –iþe bakýn- zooxanthellae tarafýndan sifonlanarak fotosentez iþlemiyle üretilen þekerlerin yapýtaþlarý olarak kullanýlma gerekliliði. Diðer taraftan eðer mercan bünyesinde yüksek oranda CO2 kalýrsa bu kalsifikasyonu engeller ve sonuçta mercan büyüyemez."

Simbiyoz (karþýlýklý çýkara dayalý ortaklýk iliþkisi) kavramý geri dönüþüm (recycling) ilkesine dayanýr. Mercan metabolizmasýnýn atýk ürünlerini (CO2 gibi) alglere aktarýrken, alg metabýlizmasýnýn atýk ürünlerini (þeker) alýr. Bu nedenle dýþ ortamdaki besinlerin bu simbiotik iliþki üzerinde etkileri bulunmaz. Biri diðerinin atýk ürünlerini kullanýr da kullanýr. (Bu yüzden suda nitrat-fosfat gibi besin deðerlerinin yok denecek kadar az olmasý hiç ama hiç önemli deðil. Tersine “iyi” bir þey.)

Ancak, besin deðerleri (nitrat-fosfat) olmasý gerekenden fazla olduðunda ise iþler deðiþir. Bunlar alglerin gereðinden çok fertilizasyon yapmasýna, beklenenden fazla üremelerine ve sonuçta kendileri için daha çok enerjiye ihtiyaç duymalarýna neden olur. Ayný zamanda mercan hücrelerinde çok fazla CO2 birikir, mercan iskeletinde büyümenin durmasýna neden olur.

Bu nedenle suya nitrat (NO3) dozlamak, baþta mercanlarýn enerji gereksinimlerini arttýracak, kalsifikasyonu da týpký yüksek fosfat (PO4) oranlarýnda görüldüðü gibi frenleyecek.

Ancak, burada beklenti daha farklý: Baþta Redfield oranýna ulaþabilmek, böylelikle daha “doðal” bir denge yaratarak, mercanlarý “asýl” renklerine ve kalsifikasyon miktarýna kavuþturmak.

Çünkü biliyoruz, amaç NO3 ve/veya PO4 indirgemesi olsaydý, bu tür dozlamalar çok saçma olurdu. Bunu anlattýk. Akýþýnda giden bir tankta bu denge “kendiliðinden” zaman içerisinde oluþacak.

Amaç, suda sözgelimi 1 ppm NO3 okuyarak “bir tür” renklenme saðlamak. Çünkü bu suda normalde “sýfýr” NO3 okunuyor ve renkler ve kalsifikasyon beklentileri karþýlamýyor: Dozladýðýmýz NO3 nasýl çalýþsýn isteriz:

Konu çok yakýnda sonuçlanacak.

Gene sorularý/yorumlarý basitleþtirelim:

1- Zeovit veya ULNS sistemlerde hiçbir þekilde nitrat-fosfat dozlanmadýðýna göre, biz neden dozlayalým? Bu sistemleri uygulayanlar mercanlarý neden yemliyorlar? Bu yemlemenin ardýnda Redfield Oraný veya C dozlamasýna iliþkin bir "kara" delik mi kapatýlýyor?

2- Siporax ve benzeri biyolojik filtre malzemeleri ne iþtir?

Olabilir. Bunlara da yanýt arayalým. Ama önce nitrat - fosfat konusunda son cümlelerimiz..